Mag je ChatGPT gebruiken in het onderwijs? Dit moet je weten over privacy en AVG

ChatGPT wordt allang gebruikt in het onderwijs. Een docent die er lesmateriaal mee maakt. Een student die hulp vraagt bij een opdracht. Een medewerker die een lange beleidsnotitie laat samenvatten.

En precies bij dat laatste moet je scherp zijn.

Want mag je ChatGPT eigenlijk gebruiken binnen een onderwijsinstelling? En wat gebeurt er als medewerkers persoonsgegevens, leerlinginformatie of interne documenten invoeren in een publieke Ai-tool?

Het korte antwoord: het gebruik van ChatGPT is niet simpelweg verboden. Maar zodra er persoonsgegevens worden verwerkt, moet de onderwijsorganisatie voldoen aan de AVG. Bovendien zegt de AI-act dat je als organisatie weten welke gegevens worden verwerkt, voor welk doel, op welke grondslag en welke waarborgen daarbij zijn getroffen. De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) benadrukt in haar in 2026 verschenen handreiking dat de rechtmatige inzet van generatieve Ai afhangt van de manier waarop die wordt ingezet en de waarborgen die daarbij zijn ingericht.

En daar zit wat ons betreft de echte uitdaging. Niet: “Mogen onze medewerkers ChatGPT gebruiken?” Maar: “Hoe zorgen we dat onze medewerkers Ai kunnen gebruiken zonder dat wij als organisatie de grip op data, toegang en gebruik verliezen?”

Ai wordt al gebruikt. Ook als je het niet centraal hebt geregeld.

Je kunt als onderwijsorganisatie besluiten nog even af te wachten met Ai. Maar even realistisch? Je medewerkers wachten waarschijnlijk niet. Generatieve Ai is laagdrempelig beschikbaar en toepassingen zoals ChatGPT worden inmiddels voor allerlei werkzaamheden gebruikt. Kennisnet adviseert scholen daarom als eerste in kaart te brengen hoe Ai op dit moment al binnen de school wordt gebruikt en vervolgens organisatiebrede afspraken te maken.

Dat klinkt eenvoudig. In de praktijk kan het bijvoorbeeld zo gaan. Een docent wil een leerling beter begeleiden en vraagt Ai om suggesties op basis van een stuk tekst uit een verslag. Een administratief medewerker laat Ai een document samenvatten. Een teamleider gebruikt een chatbot om een verslag van een gesprek om te zetten in een nette e-mail. Een HR-medewerker laat Ai meedenken over een personeelsvraagstuk.

Allemaal begrijpelijk. Allemaal efficiënt.

Maar zodra daarin informatie staat die herleidbaar is tot leerlingen, ouders, studenten of medewerkers, is het niet meer alleen de medewerker die “even ChatGPT gebruikt”. Er worden dan persoonsgegevens verwerkt en daarmee komt de verantwoordelijkheid van de organisatie in beeld. Juist in het onderwijs is dat belangrijk. De AP benadrukt dat onderwijsinstellingen zorgvuldig moeten omgaan met persoonsgegevens van leerlingen, studenten, ouders en medewerkers en dat kinderen en jongeren vanwege hun kwetsbare positie extra bescherming nodig hebben.

Het risico begint dan ook niet pas wanneer iemand Ai verkeerd gebruikt. Het begint wanneer je als organisatie niet weet hoe Ai wordt gebruikt.

Dus: mag een docent ChatGPT gebruiken?

De betere vraag is: waarvoor? Een docent die aan ChatGPT vraagt: “Bedenk vijf opdrachten over de industriële revolutie voor havo 3.” is iets heel anders dan een docent die vraagt: “Dit zijn de resultaten en ondersteuningsbehoeften van mijn leerlingen. Welke leerlingen hebben extra begeleiding nodig?”. 

In het tweede geval kan de prompt persoonsgegevens bevatten. Afhankelijk van de informatie kunnen daar bovendien gevoelige of bijzondere persoonsgegevens tussen zitten. De AVG is dan gewoon van toepassing. De AP stelt dat voor het rechtmatig verwerken van persoonsgegevens met generatieve Ai onder meer een geldige grondslag nodig is en dat organisaties moeten voldoen aan beginselen zoals doelbinding, juistheid en transparantie. Ook moeten passende waarborgen worden genomen en moet rekening worden gehouden met de rechten van betrokkenen. Het is daarom te simpel om een algemeen groen of rood licht te geven voor ChatGPT binnen het onderwijs.

Vijf vragen die een onderwijsorganisatie volgens ons minimaal moet kunnen beantwoorden

Voordat medewerkers generatieve Ai gebruiken voor werkzaamheden waarbij organisatiegegevens betrokken zijn, wil je antwoord hebben op deze vragen:

• Welke gegevens gaan de Ai-omgeving in?
• Van wie zijn die gegevens?
• Waarom is het noodzakelijk om deze gegevens met Ai te verwerken?
• Waar worden die gegevens verwerkt en wie kan erbij?
• Kunnen wij als organisatie aantoonbaar bepalen en controleren wat ermee gebeurt?

“We vertellen medewerkers gewoon geen persoonsgegevens in ChatGPT te zetten”

Dat lijkt een logische oplossing. Maak een protocol. Zet op intranet dat persoonsgegevens niet in publieke Ai-tools mogen worden ingevoerd. Geef een training. Klaar.

Alleen is informatie in de dagelijkse praktijk niet altijd netjes verdeeld in twee mapjes met persoonsgegevens en geen persoonsgegevens. Een docent uploadt geen “persoonsgegevens”. Die uploadt een verslag, een medewerker uploadt geen “vertrouwelijke bedrijfsinformatie”. Die uploadt notulen. Een HR-medewerker voert geen “bijzondere persoonsgegevens” in. Die vraagt hulp bij het formuleren van een brief. Juist in die gewone documenten en gewone werkzaamheden kan gevoelige informatie zitten.

De AP constateerde eerder bovendien dat onderwijsinstellingen weinig grip kunnen hebben op het gebruik van software en dat algoritmes en vragen om nader beleid. Een gedragsregel is daarom belangrijk, maar wat ons betreft niet voldoende als technische inrichting ontbreekt. Je kunt medewerkers verantwoordelijk gedrag vragen. Maar je moet ze ook een omgeving geven waarin verantwoord gedrag de makkelijke keuze wordt.

Anonimiseren dan maar?

Ook dat horen we vaak: “We gebruiken ChatGPT wel, maar anonimiseren eerst alle gegevens.”. Dat kan risico’s verminderen, mits gegevens daadwerkelijk en onomkeerbaar anoniem zijn. Maar ook hier zit een praktisch probleem. Medewerkers moeten dan bij iedere prompt zelf beoordelen:

• welke informatie herleidbaar is;
• wat verwijderd moet worden;
• welke combinatie van gegevens iemand alsnog herkenbaar maakt;
• en of het overblijvende document nog bruikbaar is voor de vraag.

Dat legt een behoorlijk deel van je privacystrategie bij degene die op dat moment vooral snel en makkelijk zijn werk probeert te doen. Bovendien geldt dat informatie niet alleen uit een naam bestaat. Ook combinaties van kenmerken kunnen informatie tot een persoon herleidbaar maken.

Anonimiseren kan een maatregel zijn, maar het is geen toekomstbestendige en verantwoorde Ai-strategie.

Privacy is bovendien maar een deel van het vraagstuk

Hier gaat de discussie wat ons betreft te vaak mis. De organisatie vraagt: “Voldoet deze Ai-tool aan de AVG?”. Maar de vraag die daarachter zou moeten komen is: “Hebben wij als onderwijsorganisatie grip op onze inzet van Ai?”.

Want zelfs als je privacy op papier juridisch goed geregeld hebt, blijven er vragen over:

• Wie binnen de organisatie gebruikt welke Ai?
• Welke tools zijn toegestaan?
• Wie heeft toegang tot welke informatie?
• Welke Ai-modellen mogen worden gebruikt?
• Hoe voorkom je dat iedere afdeling zelf een oplossing kiest?
• Wie is verantwoordelijk voor de inzet?
• Hoe controleer je gegenereerde antwoorden?
• Hoe voorkom je dat interne informatie versnipperd raakt over verschillende diensten en accounts?

Generatieve Ai geeft antwoorden op basis van kansberekening. Uitkomsten zijn niet automatisch betrouwbaar en kunnen overtuigend klinken terwijl ze onjuist zijn. Zowel Kennisnet als de AP wijzen op de noodzaak om Ai-output kritisch te beoordelen.

Privacy is dus niet het eindpunt van verantwoorde Ai. Het is een van de voorwaarden.

Verbieden lost het fundamentele probleem niet op

Je zou natuurlijk kunnen besluiten: “Dan verbieden we ChatGPT gewoon.”

Daarmee verklein je misschien een deel van het directe risico, maar je lost de behoefte niet op. Medewerkers willen Ai gebruiken omdat het daadwerkelijk werk kan verlichten. Bijvoorbeeld bij het samenvatten van informatie, het verwerken van documenten, het opstellen van eerste concepten, het doorzoeken van kennis en het ondersteunen van terugkerende administratieve werkzaamheden. Vindex brengt dit soort toepassingen daarom samen in één centrale omgeving.

Doordat je als organisatie een goedgekeurd en verantwoord alternatief biedt, beperk je het risico dat gebruik zich buiten het zicht van de organisatie voortzet.

Van losse ChatGPT-accounts naar één gecontroleerde Ai-omgeving

Hier zit voor ons de omslag. Verantwoord Ai-gebruik betekent niet dat je medewerkers minder mogelijkheden moet geven. Integendeel. Je wilt dat een docent Ai kan gebruiken. Je wilt dat administratie tijd kan besparen. Je wilt dat HR informatie sneller kan verwerken. Je wilt dat medewerkers de kennis van de organisatie makkelijker kunnen vinden.

Maar wel binnen de kaders van de organisatie.

Daarom kiest Vindex voor een andere benadering: één private Ai-omgeving voor de onderwijsorganisatie, waarbij medewerkers gebruik kunnen maken van Ai, terwijl de organisatie zelf controle houdt over data, toegang en gebruik. De Vindex-omgeving wordt in Nederland gehost (compliant met de AVG, AI-act en valt niet onder de US Cloud Act) en kan toegang en rechten per afdeling, team of rol beheren. Ook kunnen verschillende Ai-modellen en eigen kennisbronnen vanuit dezelfde centrale omgeving worden gebruikt. Begin bij één agent, maar heb de mogelijkheid om oneindig veel agents toe te voegen in het portaal.

Dus niet voor iedere nieuwe behoefte/agent weer een losse Ai-tool. Niet allerlei individuele accounts waarvan niemand precies weet wat ermee gebeurt. En niet eerst massaal Ai laten gebruiken om vervolgens governance erachteraan te organiseren. Maar Ai vanaf de basis centraal beheersbaar maken.

Een opvallende paradox: meer controle kan juist meer ruimte voor Ai geven

Dit is misschien wel het belangrijkste punt. Privacy en governance worden vaak gezien als rem op innovatie.

Wij zien het tegenovergestelde. Als medewerkers niets met organisatiegegevens in Ai mogen doen, blijven juist veel interessante toepassingen buiten bereik.

Maar zodra je een private omgeving creëert waarin duidelijk is:

• waar informatie wordt verwerkt;
• welke medewerkers toegang hebben;
• welke kennis zij mogen gebruiken;
• welke toepassingen zijn toegestaan;
• en wie daar binnen de organisatie verantwoordelijk voor is;

kun je Ai juist veel serieuzer gaan inzetten. Controle is dan geen beperking van innovatie. Controle maakt veilige innovatie mogelijk.  En daar zou de discussie in het onderwijs wat ons betreft veel vaker over mogen gaan.

De AVG-vraag achter ChatGPT is uiteindelijk een bestuursvraag

De vraag “Mag je ChatGPT gebruiken in het onderwijs?” klinkt als een juridische vraag. Maar uiteindelijk raakt ze bestuur, beleid, IT, privacy én de dagelijkse praktijk van medewerkers.

Want als tientallen of honderden medewerkers ieder zelfstandig bepalen welke Ai ze gebruiken en welke gegevens zij daarin invoeren, heb je feitelijk een stukje informatiebeleid bij individuele medewerkers neergelegd. Terwijl de organisatie verantwoordelijk blijft.

Dus is ChatGPT gebruiken in het onderwijs dus een goed idee?

Dat hangt af van wat je ermee doet, welke gegevens worden verwerkt en hoe het gebruik organisatorisch en technisch is ingericht. Gebruik van generatieve Ai zonder persoonsgegevens en zonder vertrouwelijke informatie is iets anders dan structureel Ai inzetten op leerlingdossiers, personeelsinformatie of interne documenten.

Daarom is “ChatGPT mag wel” net zo weinig een strategie als “ChatGPT mag niet”.

Een toekomstgerichte onderwijsorganisatie bepaalt eerst de spelregels en richt daarna een omgeving in waarin medewerkers daadwerkelijk binnen die spelregels kunnen werken. Niet Ai tegenhouden. Wel zorgen dat je als organisatie aan het stuur blijft.

Ai gebruiken zonder leerling- en organisatiegegevens uit handen te geven?

Met Vindex krijgen medewerkers één centrale private Ai-omgeving om met Ai te werken, terwijl de onderwijsorganisatie controle houdt over data, toegang, kennis en gebruik. Geen verzameling losse tools en geen afhankelijkheid van publieke Ai-accounts, maar een omgeving die in Nederland wordt gehost en waarin Ai organisatiebreed kan worden ingericht.

Wil je weten hoe dat er voor jouw onderwijsorganisatie uitziet?

Lees hier hoe Vindex Ai voor het onderwijs veilig en beheersbaar maakt

Of plan een kennismaking en ontdek waar binnen jouw organisatie de grootste kansen en risico’s liggen.