Europa kiest voor zichzelf: wat de Cloud and AI Development Act betekent voor jouw AI-keuzes

“Waarom gebruiken jullie geen soevereine AI?” Het antwoord dat we het vaakst horen: “Omdat we al Microsoft gebruiken.”

Begrijpelijk. Maar weten organisaties waarvoor ze kiezen als ze Copilot, Claude, ChatGPT, Gemini of vergelijkbare tools inkopen? Met de Cloud and AI Development Act zet Europa een stap die die vraag een stuk urgenter maakt. Bijna niemand heeft het door.

In dit blog lees je wat de AI Development Act regelt, wat de vier soevereiniteitsniveaus inhouden en wat het betekent voor organisaties die met gevoelige data werken.

Wat is de Cloud and AI Development Act?

De Cloud and AI Development Act (CADA) is een wetsvoorstel van de Europese Commissie, gepubliceerd op 3 juni 2026 als onderdeel van een breder pakket over technologische soevereiniteit. Het is dus nog geen wet. Het Europees Parlement en de Raad moeten er nog over onderhandelen. Definitieve aanneming wordt verwacht rond eind 2027 (Jones Day).

Volgens de Europese Commissie heeft het voorstel drie doelen:

  • de datacentercapaciteit in de EU binnen vijf tot zeven jaar minstens verdrievoudigen;
  • de bouw van duurzame cloud- en datacenterinfrastructuur sneller en eenvoudiger maken;
  • één Europees kader voor soevereiniteit, met name voor de publieke sector en kritieke sectoren.

Vooral dat laatste punt raakt de keuzes die organisaties vandaag maken.

De vier soevereiniteitsniveaus

Het voorstel werkt met vier oplopende niveaus. De Europese Commissie omschrijft ze zo:

Niveau 1: data in de EU

Data wordt verwerkt en opgeslagen in infrastructuur binnen de Europese Unie.

Niveau 2: onafhankelijk van derde landen

De aanbieder moet aantonen dat hij onafhankelijk is van derde landen en transparant is over zijn softwareketen.

Niveau 3: Europees eigendom en zeggenschap

De aanbieder moet in Europese handen zijn en vanuit de EU worden aangestuurd, met aanvullende eisen. De Commissie kan wel aanbieders uit bepaalde derde landen erkennen.

Niveau 4: volledige controle over de keten

De aanbieder heeft volledige transparantie en controle over de softwareketen, zonder inmenging van een derde land. Volgens de Commissie gaat het hier om een klein deel van de publieke diensten, ongeveer 1% (Jones Day).

Hoe hoger het niveau, hoe kleiner de kans dat een aanbieder onder buitenlandse wetgeving valt.

Voor wie gaat dit gelden?

Het voorstel richt zich in de eerste plaats op overheden en andere aanbestedende diensten die cloud- en AI-diensten inkopen. Lidstaten moeten met een risicobeoordeling bepalen welk niveau nodig is voor welke publieke taak (Eubelius).

  • Voor cloudgebruik geldt minimaal niveau 1.
  • Voor taken die raken aan de openbare orde, zoals rechtshandhaving, transport en gezondheidszorg, kan een hoger niveau verplicht worden.
  • Voldoet een bestaande dienst niet, dan moet een organisatie in principe binnen twaalf maanden overstappen, als dat technisch haalbaar is.

Ook bedrijven in kritieke sectoren onder NIS2, zoals energie, banken en zorg, kunnen te maken krijgen met verplichte risicobeoordelingen van hun clouddiensten. De precieze reikwijdte is nog onderwerp van onderhandeling.

Wat betekent dit voor Amerikaanse AI?

Laten we precies zijn. Het voorstel verbiedt Amerikaanse aanbieders niet. Wel wordt het voor een deel van de publieke taken lastig om aan de hogere niveaus te voldoen met een aanbieder die onder buitenlandse wetgeving valt.

Een Amerikaanse aanbieder kan onder de Amerikaanse CLOUD Act verplicht worden gegevens te verstrekken, ook als die in een Europees datacenter staan. Hoe dat werkt, lees je in US Cloud Act uitleg.

Vandaag kiezen veel organisaties nog voor Amerikaanse tools, omdat die nu de standaard zijn. Maar wie nu AI inkoopt voor overheidsdata, zorg, onderwijs, justitie of kritieke infrastructuur, doet er verstandig aan om vooruit te kijken.

Een contract dat vandaag past, kan over twee jaar een migratieproject zijn.

Vindex

Wat je nu al kunt doen

De wet is nog niet aangenomen. Maar de richting is duidelijk. Deze stappen kun je vandaag al zetten:

  • Breng je AI-gebruik in kaart. Welke tools worden gebruikt, met welke data en bij welke aanbieder?
  • Classificeer je data. Welke informatie is gevoelig genoeg om alleen bij een Europese aanbieder onder te brengen?
  • Kijk naar je contracten. Hoe lang loopt een contract, en hoe makkelijk kun je overstappen?
  • Neem soevereiniteit mee in je inkoop. Vraag leveranciers waar data staat, wie de aanbieder bezit en onder welke wetgeving hij valt.

Meer over de basisbegrippen lees je in Wat is datasoevereiniteit? en Waar gaat je data écht heen?

Waarom Europese AI nu snel volwassen wordt

Dit is precies waarom Europese AI zo sterk in ontwikkeling is. Organisaties willen de kracht van AI benutten, zonder de controle over hun data uit handen te geven.

Niet kiezen tussen innovatie en controle. Niet wachten tot de wet je dwingt. Wel nu een AI-omgeving kiezen die past bij waar Europa naartoe gaat.

Vindex brengt AI samen in één centraal platform, in een private cloud in Nederland. Je data blijft volledig onder jouw controle, en AI is toepasbaar op al je use cases. Zo haal je echt waarde uit AI, op een manier die toekomstbestendig is.

Vindex. AI op jouw voorwaarden.


Veelgestelde vragen

Is de Cloud and AI Development Act al van kracht?

Nee. Het is een voorstel van de Europese Commissie van 3 juni 2026. Het Europees Parlement en de Raad moeten er nog over onderhandelen. Aanneming wordt verwacht rond eind 2027.

Wat zijn de vier soevereiniteitsniveaus?

Niveau 1: data in de EU. Niveau 2: aantoonbare onafhankelijkheid van derde landen. Niveau 3: Europees eigendom en zeggenschap. Niveau 4: volledige controle over de softwareketen zonder inmenging van derde landen.

Mag ik straks nog Microsoft Copilot of Gemini gebruiken?

Het voorstel verbiedt geen aanbieders. Wel kan het voor publieke taken met een hoog vereist niveau lastig worden om te voldoen met een aanbieder die onder buitenlandse wetgeving valt.

Geldt de wet ook voor bedrijven?

De wet richt zich vooral op publieke inkoop. Bedrijven in kritieke sectoren onder NIS2 kunnen te maken krijgen met verplichte risicobeoordelingen. De precieze reikwijdte ligt nog niet vast.

Wat kan ik nu al doen?

Breng je AI-gebruik en data in kaart, kijk naar de looptijd van je contracten en neem soevereiniteit mee als criterium bij nieuwe inkoop.