DigiD: de toegangspoort tot de digitale overheid van Nederland

Hoe één identiteitsvoorziening bepaalt wie toegang krijgt tot de staat en waarom dat strategischer is dan het lijkt

TL;DR

DigiD is de digitale identiteit van Nederland en vormt de toegangspoort tot vrijwel alle overheidsdienstverlening. Zonder DigiD kan de overheid niet vaststellen wie toegang vraagt tot persoonlijke gegevens, uitkeringen of gemeentelijke diensten. Daarmee is DigiD geen technisch hulpmiddel, maar vitale nationale infrastructuur. Naarmate overheden verder digitaliseren en Ai een grotere rol krijgt, groeit het strategisch belang van betrouwbare digitale identiteit verder.

Wat gebeurt er als DigiD uitvalt?

Op 24 januari 2022 kampte DigiD met een landelijke storing. Gedurende meerdere uren konden burgers niet inloggen bij overheidsdiensten. Belastingaangiftes lagen stil. Gemeentelijke aanvragen konden niet worden ingediend. Zorgportalen waren tijdelijk ontoegankelijk.

Niet omdat systemen defect waren. Niet omdat gegevens verloren waren, maar omdat de overheid niet kon vaststellen wie probeerde in te loggen. Zonder digitale identiteit stopt digitale dienstverlening.

Deze storing maakte zichtbaar wat normaal onzichtbaar is: DigiD is geen ondersteunende functie. Het is een voorwaarde. Zonder DigiD functioneert een groot deel van de digitale overheid eenvoudigweg niet.

Dat maakt DigiD geen technisch hulpmiddel, maar een cruciaal onderdeel van de nationale digitale infrastructuur.

En naarmate overheden verder digitaliseren en Ai een grotere rol krijgt in dienstverlening, groeit het strategisch belang van digitale identiteit alleen maar verder.

Lees hier meer over: veilige Ai in een private cloud

Wat is DigiD en waarom bestaat het?

DigiD staat voor Digitale Identiteit. Het is het centrale authenticatiesysteem waarmee burgers hun identiteit bevestigen bij overheidsorganisaties en publieke dienstverleners.

Het systeem wordt beheerd door Logius, een uitvoeringsorganisatie van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.

Met DigiD krijgen burgers toegang tot onder andere:

• Belastingdienst;

• gemeenten;

• UWV;

• SVB;

• zorgverzekeraars;

• ziekenhuizen;

• pensioenfondsen;

• onderwijsinstellingen.

Inmiddels hebben meer dan 18 miljoen Nederlanders een DigiD-account en worden jaarlijks honderden miljoenen authenticaties uitgevoerd.

Dat maakt DigiD tot een van de meest gebruikte digitale infrastructuren van Nederland.

DigiD is geen applicatie, maar een nationale identiteitsvoorziening

DigiD vervult één fundamentele rol: het betrouwbaar vaststellen van identiteit in digitale processen. Dat lijkt technisch, maar de impact is bestuurlijk. Vrijwel elke digitale interactie met de overheid begint met DigiD:

• belastingaangifte;

• aanvragen van uitkeringen;

• gemeentelijke vergunningen;

• zorgportalen;

• juridische procedures;

• inzage in persoonlijke dossiers.

Of zoals Logius het zelf formuleert:

“DigiD maakt het mogelijk dat organisaties met zekerheid weten met wie zij digitaal zaken doen.”

Zonder deze zekerheid kan de overheid geen digitale dienstverlening aanbieden. DigiD is daarmee geen applicatie, maar een fundamentele bouwsteen onder de digitale staat.

DigiD vormt een cruciaal onderdeel van digitale soevereiniteit

Digitale soevereiniteit betekent dat een land controle heeft over zijn eigen digitale infrastructuur.

DigiD is daar een concreet voorbeeld van.

Het systeem:

• wordt beheerd door een Nederlandse overheidsorganisatie;

• valt onder Nederlandse en Europese wetgeving;

• functioneert binnen publieke infrastructuur;

• en staat onder directe publieke controle.

Dat betekent dat toegang tot overheidsdiensten niet afhankelijk is van buitenlandse technologiebedrijven.

Dit sluit aan bij de bredere beweging binnen Europa om controle te houden over digitale infrastructuur en data.

Lees hier alles over digitale soevereiniteit en Ai

De Europese Commissie beschouwt digitale identiteit daarom als een strategische digitale voorziening.

DigiD is diep verweven met gemeentelijke en uitvoeringsprocessen

Voor gemeenten vormt DigiD de basis onder digitale dienstverlening.

Bijvoorbeeld bij:

• aanvragen van vergunningen;

• Woo-verzoeken;

• verhuizingen;

• uitkeringen;

• bezwaarprocedures;

• inzage in persoonlijke dossiers.

Digitale identiteit maakt het mogelijk om informatie veilig toegankelijk te maken, zonder fysieke verificatie.

Dit vormt ook de basis voor verdere digitalisering van gemeentelijke informatieprocessen.

Blog: van Excel naar Ai bij gemeenten

Meer dan 600 overheidsorganisaties zijn aangesloten op DigiD.

De Wet digitale overheid maakt DigiD een formeel onderdeel van de staatsinfrastructuur

Met de invoering van de Wet digitale overheid (Wdo) heeft DigiD een formele wettelijke status gekregen als erkend identificatiemiddel.

De wet regelt:

• betrouwbaarheidseisen voor digitale identificatie;

• toezicht op digitale toegangssystemen;

• beveiliging en continuïteit;

• en de rol van digitale identiteit binnen overheidsdienstverlening.

Hiermee is digitale identiteit niet alleen een technische voorziening, maar een wettelijk fundament onder digitale dienstverlening.

DigiD wordt nog belangrijker door de inzet van Ai binnen de overheid

Ai maakt het mogelijk om informatie sneller te analyseren, processen te ondersteunen en dienstverlening te verbeteren.

Maar Ai kan alleen functioneren als vaststaat:

• van wie informatie is;

• wie toegang heeft;

• en wie bevoegd is.

Digitale identiteit vormt daarvoor de basis.

Veilige Ai begint daarom met controle over toegang en data.

Lees meer over: veilige Ai op eigen data in private cloud

DigiD maakt dat mogelijk.

DigiD is vitale nationale infrastructuur

Omdat DigiD zo centraal staat, vormt het ook een kritieke afhankelijkheid. Als DigiD uitvalt, raakt dat direct:

• gemeenten;

• Belastingdienst;

• UWV;

• zorginstellingen;

• uitvoeringsorganisaties.

Daarom wordt DigiD beschouwd als vitale digitale infrastructuur binnen Nederland. De continuïteit en controle over dit systeem zijn van nationaal belang.

Europese context: digitale identiteit als strategische prioriteit

Nederland staat hierin niet alleen.

De Europese Unie werkt aan een Europese digitale identiteit via de eIDAS-verordening. Hiermee kunnen burgers zich in de toekomst binnen heel Europa digitaal identificeren. DigiD vormt een belangrijke bouwsteen binnen deze ontwikkeling.

Digitale identiteit ontwikkelt zich daarmee tot een fundamenteel onderdeel van Europese digitale autonomie.

Conclusie: DigiD is het fundament onder de digitale overheid

DigiD lijkt een login, maar is iIn werkelijkheid de toegangspoort tot de digitale staat. Het bepaalt wie toegang krijgt tot:

• overheidsdiensten;

• persoonlijke gegevens;

• digitale dossiers;

• en publieke voorzieningen.

Zonder DigiD functioneert digitale dienstverlening niet. Naarmate digitalisering en Ai verder toenemen, groeit het belang van digitale identiteit verder. Niet als zichtbare technologie, maar als fundamentele infrastructuur waarop de digitale overheid rust.

Bronnen

Logius — DigiD uitleg
https://www.logius.nl/domeinen/toegang/digid

Logius — DigiD cijfers
https://www.logius.nl/over-logius/cijfers

DigiD officiële website
https://www.digid.nl

Rijksoverheid — Wet digitale overheid
https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/digitale-overheid

Europese Commissie — Digital Identity
https://digital-strategy.ec.europa.eu

Nationaal Cyber Security Centrum — Vitale infrastructuur
https://www.ncsc.nl

EU — eIDAS-verordening
https://eur-lex.europa.eu