AI-geletterdheid in het onderwijs: wat de AI Act van je school vraagt

Een teamleider vraagt in het teamoverleg wie er weleens AI gebruikt. Bijna alle handen gaan omhoog. Dan volgt de tweede vraag: wie weet wat er gebeurt met de informatie die je erin stopt? Het wordt stil.

Precies daar gaat AI-geletterdheid in het onderwijs over. Niet over de vraag óf medewerkers AI gebruiken. Wel over de vraag of ze weten wat ze doen. En dat is sinds de AI Act geen vrijblijvende vraag meer.

In dit blog lees je wat de AI Act van jouw onderwijsorganisatie vraagt rond AI-geletterdheid in het onderwijs, en hoe je dat praktisch aanpakt.

Wat de AI Act vraagt

De Europese AI-verordening, de AI Act, bevat een verplichting rond AI-geletterdheid. Organisaties die AI-systemen inzetten, moeten zorgen dat de mensen die daarmee werken voldoende kennis en begrip hebben om dat verantwoord te doen.

Die verplichting geldt sinds 2 februari 2025. De Autoriteit Persoonsgegevens beschrijft het zo: mensen die binnen of namens de organisatie AI-systemen gebruiken, moeten voldoende kennis, vaardigheden en begrip hebben. Op technisch, praktisch, sociaal en ethisch gebied.

Voor scholen betekent dat: AI-geletterdheid is geen onderwerp voor alleen de ICT-afdeling. Het geldt voor iedereen die met AI werkt. Docenten, ondersteuners, staf en leidinggevenden.

Waarom dit in het onderwijs extra zwaar weegt

Onderwijsorganisaties werken met informatie over kinderen en jongeren. Met cijfers, zorgdossiers, gezinssituaties en personeelsgegevens. Een verkeerde inschatting van één medewerker kan grote gevolgen hebben.

Daarnaast noemt de AI Act een aantal toepassingen in het onderwijs als hoog risico. Denk aan AI die wordt gebruikt bij toelating, bij het beoordelen van leerresultaten of bij het toezicht tijdens toetsen. De strengere regels voor zulke systemen gaan gelden vanaf 2 december 2027.

Wacht daar niet op. De meeste risico’s ontstaan nu al, in het dagelijkse gebruik van algemene AI-tools.

Wat een AI-geletterde medewerker weet

AI-geletterdheid betekent niet dat iedereen een programmeur moet worden. Het gaat om praktische kennis die past bij de rol. Een AI-geletterde medewerker weet:

• wat AI goed kan en waar het fouten maakt;
• dat AI overtuigend kan klinken, ook als het niet klopt;
• welke informatie wel en niet in een AI-toepassing mag;
• welke AI-omgeving binnen de organisatie is toegestaan;
• wanneer een mens de uitkomst altijd moet controleren;
• waar je terechtkunt met vragen of twijfels.

Die kennis verschilt per rol. Een docent die lesmateriaal voorbereidt, heeft andere aandachtspunten dan een zorgcoördinator of een HR-adviseur. Een goede start is het verschil tussen publieke en private AI. Lees daarover Waar gaat je data écht heen?

Zo pak je AI-geletterdheid praktisch aan

1. Begin bij wat er al gebeurt

Breng in kaart wie AI gebruikt, voor welke taken en met welke tools. Zonder dat beeld train je in het luchtledige.

2. Maak onderscheid per rol

Een algemene basis voor iedereen, en verdieping voor rollen die met gevoelige informatie werken. Denk aan zorg, HR, administratie en leidinggevenden.

3. Train in de omgeving waarin mensen werken

Een training over AI blijft abstract als medewerkers daarna weer losse tools gebruiken.

4. Leg vast wat je doet

Houd bij welke trainingen, instructies en afspraken er zijn. Zo kun je laten zien dat je als organisatie werk maakt van AI-geletterdheid.

5. Herhaal en actualiseer

AI verandert snel. Wat vorig jaar klopte, kan nu anders zijn. Plan AI-geletterdheid daarom als terugkerend onderwerp, niet als eenmalige cursus.

De omgeving bepaalt hoe makkelijk het is

Hier zit een punt dat vaak wordt onderschat. Hoe ingewikkelder het AI-landschap, hoe meer medewerkers moeten weten.

Werken mensen met vijf verschillende tools? Dan moeten ze vijf keer weten wat er met hun data gebeurt, welke instellingen veilig zijn en wat wel en niet mag. Dat is veel gevraagd.

Werken ze in één centrale, afgeschermde omgeving? Dan is een groot deel van die vragen al beantwoord. De organisatie heeft de keuzes rond datalocatie, modellen en toegang al gemaakt. Medewerkers kunnen zich richten op goed gebruik.

Niet alle verantwoordelijkheid bij de individuele medewerker leggen. Niet hopen dat iedereen de kleine lettertjes leest. Wel een omgeving bieden waarin veilig werken de standaard is.

Meer over de wettelijke kaders lees je in GDPR en AI Act compliance: waarom private AI-platforms geen luxe zijn.

AI-geletterdheid en de visie van Vindex

Vindex brengt AI samen in één centraal platform, in een private cloud in Nederland. Medewerkers werken veilig met AI en met de kennis van de eigen organisatie. De organisatie houdt zicht op gebruik, toegang en data.

Zo wordt AI-geletterdheid geen losse verplichting, maar onderdeel van hoe je als school met AI werkt. Lees meer over AI voor het onderwijs.

Vindex. AI op de voorwaarden van jouw onderwijsorganisatie.

Veelgestelde vragen

Is AI-geletterdheid verplicht voor scholen?

Ja. Onderwijsorganisaties die AI-systemen inzetten, vallen onder de AI Act. Sinds 2 februari 2025 moeten zij werk maken van AI-geletterdheid bij medewerkers die met AI werken.

Geldt AI-geletterdheid ook voor docenten?

Ja, voor iedereen die binnen of namens de organisatie met AI werkt. Dus ook voor docenten, ondersteunend personeel en leidinggevenden.

Is een eenmalige training genoeg?

Meestal niet. AI ontwikkelt snel en het gebruik verandert. Plan AI-geletterdheid als terugkerend onderwerp en stem het af op de rol van medewerkers.

Hoe helpt één AI-platform bij AI-geletterdheid?

In één afgeschermde omgeving zijn veel keuzes over data, modellen en toegang al gemaakt. Medewerkers hoeven minder zelf uit te zoeken en kunnen zich richten op verantwoord gebruik.

Wanneer gelden de regels voor hoog-risico AI in het onderwijs?

Na Europees uitstel gelden de verplichtingen voor hoog-risico AI-systemen, zoals bij toelating en beoordeling, vanaf 2 december 2027. De plicht rond AI-geletterdheid geldt al sinds 2025.